Қазақстанда зейнетақы жинағының ең төмен жеткілікті шегі өседі. Есеп формуласы инфляцияға байланысты болады.

— Ең төмен жеткілікті шекті көтеруді ұсынамын. Біз осындай жобаны дайындап, мемлекеттік органдарға жібердік. Жеткілікті шек былтырмен салыстырғанда жоғары болу үшін формуланы қайта қарап жатырмыз. Мысалы, былтыр жеткілікті шек 2 млн теңге болса, келер жылы 2 млн және инфляция, тағы 2% қосқанда, 10 % өседі, — деді Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев.

Жобаны Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қарайды және мақұлдайды.

Жеткілікті шек деген не және оны қалай есептеу керек

Зейнетақы жинағының жеткілікті шегі — шотта міндетті түрде қалуы керек сома. Бұл болашақ зейнетақы үшін қажет.

Артық соманы шешіп, 2021 жылдан бері мына мақсаттарға пайдалануға болады:

  • тұрғын үй сатып алуға;
  • ипотека немесе бастапқы жарна төлеуге;
  • болашақта тұрғын үй алу үшін Отбасы банктің депозитінде жинау, емделуге немесе басқаруға беру.

Жеткілікті шектің мөлшеріне мыналар әсер етеді:

  • ең төмен жалақы мөлшері;
  • ең төмен зейнетақы және базалық зейнетақы төлемі;
  • ең төмен күнкөріс деңгейі.

Шек мөлшері адамның жасына тікелей байланысты. Толығырақ мына сілтеме арқылы оқи аласыз

Зейнетақы қалай есептеледі

Қазақстанда зейнетақы үш бөліктен тұрады:

  • базалық;
  • ортақ;
  • жинақ.

Алғашқы екеуі бюджеттен төленеді, ал үшіншісін адам өзі жинайды. Ортақ зейнетақыны тек 1998 жылға дейін еңбек өтілі болғандар алады.

Неліктен ереже өзгерді

Негізгі себеп — болашақ зейнетақы тым төмен болуы мүмкін.

Негізгі проблемалар:

1. Көбі жинай бермейді.
Жұмыс істейтіндердің 29 %-ында жинақ жоқ. 9.7 млн еңбекке қабілетті адамның шамамен 2.9 миллионы өзін-өзі жұмыспен қамтығандар, оларда жарна өте аз немесе мүлде жоқ. Жүйеге тек 73.6% жұмысшы қатысады.

2. Жинақ мәдениеті төмен.
36 % халықтың шотындағы ақша 500 мың теңгеден аспайды. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың 30 %-дан астамы айына тек бір жалақы көлемінде табыс табады.

3. Жастар қаражатты жиі шешеді.
Соңғы 5 жылда халық зейнетақы шотынан шамамен 5 трлн теңге алған. Оның 1 трлн теңгесін 20–35 жас аралығындағы азаматтар несие, ем және басқа мақсаттарға жұмсаған.

4. Зейнетақы активі табыс әкелмейді және жалған еңбек өтілі бар.
Кейбір азамат жалған еңбек өтілін рәсімдейді, ал жинақтан түсетін табыс әзірге төмен.

Болжам

Ортақ зейнетақы біртіндеп азайып келеді, ал жинақ оны толық алмастырып үлгермей жатыр.

Халықаралық стандарт бойынша зейнетақы адамның бұрынғы табысының кемінде 40 %-ын құрауға тиіс (алмастыру коэффициенті). Қазақстанда бұл көрсеткіш 39 %-ға дейін төмендейді деген болжам бар.

Табысы екі ең төмен жалақыдан аз халықтың шамамен 36 %-ы тек базалық зейнетақы (35 000–70 000 теңге) алады.

Осы жағдайдың алдын алу үшін билік жеткілікті шекті көтеруді ұсынып отыр.

Krisha.kz жағдайды бақылап, өзгерістер туралы хабарлайды.

Жақсы жаңалық: 1 қаңтардан бастап зейнетақы қаражатын шешіп алғанда 10 % салық төлеудің қажеті жоқ. Енді артық қаражатты толық, салықсыз пайдалануға болады. БЖЗҚ үзінді көшірмесінде енді екі түрлі сома (салықпен және салықсыз) жазылмайды, тек алуға болатын сома болады.

Пайдалы материалдар:
2026 жылы зейнетақы жинағының ең төменгі жеткіліктік шегі өседі
Қазақстандағы ипотека: табыс қанша болуы керек